Morgen is het Pink Monday, een dag in het teken van preventie en opsporing van borstkanker, en van steun aan (ex-)borstkankerpatiënten. En die aandacht is nodig, want nog altijd één op acht vrouwen wordt getroffen door de ziekte. In het boek ‘De ongenode gast’ waarin ze haar eigen ervaringen met borstkanker beschrijft, wijst Leen van den Berg (69) op het belang van preventie en een gezonde levensstijl.
In mei 2024 kreeg schrijfster Leen van den Berg – net als meer dan 11.000 andere vrouwen en een 100-tal mannen dat jaar in ons land – de diagnose borstkanker. Ze was eerder voor het laatst uitgenodigd voor de tweejaarlijkse gratis mammotest waaraan vrouwen tussen 50 en 69 jaar kunnen deelnemen.
De opvolgingsbrief die daarop in de bus viel, meldde een ‘abnormaliteit’ en raadde haar aan om contact op te nemen met de huisarts. “Paniek was er niet”, herinnert ze zich. “Mij overkomt dit niet, het zit niet in de familie, dacht ik. Pas toen bleek dat het wel degelijk om borstkanker ging, voelde het alsof iemand me uit een vliegtuig wierp zonder parachute en ik recht naar beneden duikelde.”
Leen werd geopereerd en trok twaalf dagen later met haar vrouw naar Zweden om er op adem te komen. Terug thuis volgden bestralingen. “En toen dat voorbij was, kreeg ik te horen dat ik zes maanden later terug op controle kon komen. Dat kwam hard aan: een half jaar wachten op het vervolg leek me gewoon onoverkomelijk. Ik moest iets ondernemen en begon daarom zo veel mogelijk over de ziekte te lezen”, vertelt ze.
Leven omgegooid
“Zo kwam ik meer te weten over leefstijlgeneeskunde: heel wat studies op basis van wetenschappelijk onderzoek bewijzen dat gezonde voeding, voldoende beweging en slaap en stressbeheer het risico op kanker aanzienlijk kunnen verminderen. Sindsdien heb ik mijn leven omgegooid: ik eet gezonder en sport nu vier keer per week. En doordat ik intussen op pensioen ging, heb ik minder stress. Al had ik voordien nooit stress ervaren, mijn werk als auteur en schrijfdocent is integendeel altijd een passie geweest. Maar de druk die onvermijdelijk samen gaat met een werkschema viel wel weg.”
Leen denkt ook anders in het leven te staan sindsdien. “In Zweden gingen we wandelen, elke dag een klein stukje verder, en dat leidde tot mooie uitzichten én inzichten”, glimlacht ze. “Ik heb geleerd om meer te relativeren, maar vooral ook te genieten. We reisden al dikwijls naar Zweden de voorbije jaren, maar deze keer leek het alsof ik de natuur echt zág. Het wonderbaarlijke van alles wat leeft en het besef dat wij daar maar een heel klein deeltje van zijn, kwam meer dan ooit binnen. En daardoor verminderde ook de angst voor het einde: een vreemde gewaarwording, maar wel een die ik probeer vast te houden.”
Vleugje humor
Al tijdens de eerste slapeloze nachten in het ziekenhuis begon Leen neer te schrijven wat haar overkwam. “Mijn manier om controle te krijgen. Een zoeken naar troost ook – want je wordt op zulke momenten enorm met jezelf geconfronteerd – en een poging om uit te zoeken wat ik van deze ervaring kon leren.”
Losse nota’s en indrukken groeiden uit tot het idee om haar verhaal in een boek te vatten. “Dat, in tegenstelling tot de fictie die ik eerder altijd schreef, voor het eerst over mezelf ging. Maar ik hoop er anderen die hetzelfde meemaken mee te troosten. Ik dring niets op, maar wil toch een vorm van hoop meegeven én een beetje humor. Want wat ik zeker niet wilde doen was een zeurderig boek schrijven over ‘ocharme ik’, of met de vinger wijzen naar wie er om gelijk welke reden niet in slaagt om gezonder te leven. Tegelijk is het boek een – allicht naïeve – oproep aan onze beleidsmakers. Want wij kunnen als individu dan wel proberen om gezonder te leven, maar tegen kankerverwekkende stoffen als fijn stof en PFAS kunnen we zelf niets ondernemen.”
“Waarom worden patiënten na een behandeling niet begeleid naar een centrum waar ze kennis kunnen maken met een gezondere levensstijl?“
En tot slot pleit Leen in het boek ook voor meer begeleiding tijdens het herstel, maar ook nadien. “Waarom worden patiënten na een behandeling niet begeleid naar een centrum waar ze kennis kunnen maken met een gezondere levensstijl? Dat zou op lange termijn een hele besparing kunnen opleveren, en dat is toch net waar de overheid momenteel zo hard naar op zoek is? Er worden weliswaar stappen gezet op dat vlak. Een jaar geleden werd het Belgian College of Lifestyle Medicine opgericht, waar gezocht wordt naar manieren om patiënten doelgericht te begeleiden naar een gezondere levensstijl. Van daaruit probeert men de overheid bewust te maken van het belang van preventie, maar het is een werk van lange adem.”
Klein geluk
Leen noemt De ongenode gast niet alleen een boek over de kanker in ons lijf, maar ook over de kanker in de wereld om ons heen. “En als het ook maar een klein steentje in de rivier verlegt, ben ik tevreden”, klinkt het.
Anderhalf jaar na de verontrustende brief in haar bus voelt ze zich uitstekend. “Ik vind warmte bij mijn vrouw, kinderen en kleinkinderen. Ik kan tegenwoordig kinderlijk blij worden van een winterkoninkje in de tuin, en ben oprecht blij dat ik dat soort geluk teruggevonden heb. Ik schrijf nu wanneer ik wil, geef nog af en toe een schrijfresidentie en verzamel de ervaring uit mijn carrière in het schrijfonderwijs in een handboek. Want het is nu ook tijd om door te geven, én los te laten.”
‘De ongenode gast’ door Leen van den Berg, Uitgeverij Manteau, 160 pagina’s, 22,50 euro
113 bedrijven nemen deel aan ‘Pink Monday’
Het taboe rond borstkanker – vooral op de werkvloer – doorbreken, dat is het doel van Pink Ribbon. Om dat te bereiken organiseert de vzw voor het vijfde jaar op rij Pink Monday, als alternatief voor Blue Monday (de zogenaamde meest deprimerende dag van het jaar). Pink Ribbon roept mensen op om op deze derde maandag van januari acties te organiseren om zo de strijd tegen borstkanker in de kijker te zetten. In totaal nemen 113 Belgische bedrijven en gemeentebesturen deel. Ook Roularta Media Group, de uitgeverij van De Zondag, doet mee. De meeste deelnemers vragen aan hun medewerkers om op Pink Monday roze kledij aan te trekken, maar velen proberen ook op een bepaalde manier een centje in te zamelen om de werking van Pink Ribbon te steunen. Een quiz, roze koekjesverkoop, een roze lunch, klassieke lintjesverkoop… Vorig jaar resulteerden soortgelijke acties in een donatie van liefst 33.000 euro. Maar naast dit financieel duwtje in de rug is het Pink Ribbon nog steeds vooral te doen om de sensibilisering. “We merken dagelijks dat het zowel voor werkgevers als voor werknemers niet evident is om over borstkanker te praten. Veel patiënten voelen zich niet begrepen, werkgevers en collega’s vinden vaak niet de juiste tools en woorden om erover te spreken. Daar is nog werk aan de winkel”, aldus dokter Marleen Finoulst van Pink Ribbon. (PS)