1. Zijn partij is toe aan een scherp inhoudelijk congres. Dat mag met Bart De Wever aan het roer. Dat zegt Geert Bourgeois, stichter van N-VA en vandaag Europees parlementslid. De voormalige Vlaamse minister-president blikt voor onze krant terug op een bewogen week in Europa én in eigen land. Zonder blad voor de mond. Over de toekomst van de Unie, het drama van Moria en de federale impasse.

We hebben afspraak aan het Luxemburgplein, aan de voet van het Europees parlement. In onverdachte tijden is dat dé uitgaansbuurt voor de Europese ‘bubbel’, zeker op donderdagavond. Of Geert Bourgeois zich ook al eens laat gaan? De erudiete West-Vlaming schrikt van mijn vraag. “Is dit de uitgaansbuurt? Ik wist dat niet. (aan zijn woordvoerster) Vandaar dat jij op vrijdagochtend zelden fris bent. (knipoogt). Neen, ik keer elke avond mooi terug naar Izegem.”

Het N-VA-boegbeeld maakte vorig jaar, op vraag van zijn partij, de overstap van de Vlaamse naar de Europese politiek. Het nieuwe leven bevalt hem goed, zegt hij. “Ik heb mijn draai snel gevonden. Ik kan werken op thema’s die mij boeien. Handel bijvoorbeeld. Ik ben coördinator van die commissie. Dat betekent dat ik iets te zeggen heb. Ik heb maar één grote frustratie, en dat is het gebrek aan controlerecht. Als je vragen stelt aan eurocommissarissen, dan krijg je vaak nietszeggende antwoorden. Of geen antwoord. Dat zou in het Vlaams parlement niet waar zijn.” Dat hij de vaderlandse politiek mist, ontkent hij niet. “Ik blijf daarom zetelen in het partijbestuur, waar ik geregeld het woord neem. Ik heb nooit weggestoken dat ik graag minister-president was gebleven. Dat is het mooiste mandaat. Maar ik heb alle begrip voor de gekozen strategie van de partij. Ik ben een partijman in hart en nieren.”

Het was een drukke week in Europa met de State of the Union van Ursula von der Leyen, de Duitse christendemocrate die aan het hoofd staat van de Europese Commissie. “Ze heeft bevlogen gesproken”, zegt Bourgeois. “Ik onderschrijf enkele klemtonen, maar ik zet groot voorbehoud bij andere. Het herstelfonds focust op innovatie. Dat klinkt mij als muziek in de oren. Helaas is dat een eenmalig shot . Het budget moet structureel die richting uitgaan.”

Haar prioriteit is klimaat. Wat vindt u van de aangescherpte ambitie? De Commissie wil de CO2-uitstoot met 55 procent verminderen tegen 2030.
Die prioriteit is terecht, maar dat cijfer mag geen fetisj worden. Hoe gaan we tot die doelstelling komen? Dat is belangrijk. Ik mis echter concrete maatregelen. Innovatie is dé sleutel, volgens mij. Ik ben bijvoorbeeld grote voorstander van waterstof als energiedrager. Trek dáár budget voor uit. Bovendien wordt er te weinig gediversifieerd per lidstaat.

Vlaanderen en België zullen nu al hun doelstellingen niet halen.
(pikt in) Omdat er te weinig rekening wordt gehouden met de kenmerken van een regio. (op dreef) Neem Vlaanderen. Wij zijn klein en dichtbevolkt. Wij hebben niet de mogelijkheden van Italië en Spanje voor wind- en zonne-energie. We hebben bovendien een sterke, maar energie-intensieve industrie. Ik wil niet dat onze bedrijven verhuizen. Het is voor Vlaanderen onmogelijk om die 55 procent te halen. Europa houdt daar te weinig rekening mee. Er zou eigenlijk een Europees energienetwerk moeten komen.

Ook migratie is een prioriteit. De Commissie legt volgende week een nieuw migratiepact op tafel. Weet u al meer daarover?
Ik vrees dat dat een compromis wordt zonder heldere lijn. De emotie zal het halen van de rede. Je voelde dat al in haar speech. Migratiebeleid moet menselijk zijn, maar ook de rede bewaren. Bovendien moet de rechtstaat gerespecteerd worden. Dat zijn mijn drie lijnen. Europa heeft open binnengrenzen. Als we die willen behouden, moeten de buitengrenzen beter bewaakt worden. Het is ook dáár dat beoordeeld moet worden wie recht heeft op asiel en wie niet.

Wie illegaal Europa binnenkomt, moet dat recht verliezen, vinden partijgenoten zoals Theo Francken.
Het recht op asiel is een heilig recht. Ik zal daar altijd voor strijden. Maar wie illegaal binnenkomt, verliest dat recht. Hoe ga je anders die smokkelaars aanpakken? Je móet die lijn trekken. Dat is de rechtstaat. We moeten aan de buitengrenzen oordelen. Wie recht heeft op asiel, gaan we integreren. Dat gebeurt best met een spreidingsplan. Wie geen recht heeft, moet terug. Dat is tenminste een helder beleid. Maar ik heb niet de indruk dat de EU die richting uitgaat. Dat is spijtig, want zo zal uiterst rechts nog meer wind in de zeilen krijgen.

Wat op Lesbos gebeurt, de brand in het vluchtelingenkamp Moria, is dat de verantwoordelijkheid van de Unie?
Dat is een gedeelde verantwoordelijkheid. De Grieken hebben geld ontvangen om een menswaardig kamp in te richten. Ze hebben dat nagelaten. Maar het is evenveel het gevolg van het non-beleid. (feller) Het is een schande dat zoiets kan op Europees grondgebied. Ik heb kampen bezocht in Koerdistan. Dat waren pareltjes in vergelijking met Lesbos. Als het om oorlogsvluchtelingen gaat, zou Europa vooral moeten investeren in opvangkampen in de eigen regio, zodat die mensen terug naar huis kunnen na de oorlog.

De federale regering zou 150 kwetsbare mensen opvangen. Wat vindt u daarvan?
Ik pleit ook hier voor menselijkheid én rede. Je moet je hart openen voor alleenstaande kinderen. Ik ben de eerste om dat te zeggen. Maar een Afghaanse jongen van ‘zestien’, is dat een kind? Volgens mij niet. Ik wil bovendien niet dat die vader hier binnen een maand staat en beroep doet op gezinshereniging. Dat is wat die smokkelaars, die maffiosi, voor ogen hebben. De Unie moet goed nagaan welke kinderen echt alleen zijn. Die moeten we opvangen.

Vlaams Belang moet een inclusieve partij worden vooraleer we kunnen praten. In woorden én daden. Vandaag is Vlaams Belang dat niet.

Von der Leyen was ook scherp voor Aalst Carnaval, waar “antisemitische carnavalskostuums paraderen in onze straten”. Heeft ze gelijk?
Neen. Wat daar gebeurd is, is wansmakelijk. Maar dat is geen antisemitisme. In Aalst wordt iedereen door de mangel gehaald. Het is bovendien niet aan haar om daar uitspraken over te doen. (denkt na) Ik vind over het algemeen dat de EU meer moet focussen op de kerntaken. Von der Leyen spreekt over belastingen, over sociaal beleid, over een gezondheidsunie. Néén, zeg ik. Dat is voor de lidstaten. Europa moet géén superstaat worden.

De plek van Europa in de wereld: moet dat niet dé prioriteit zijn?
(enthousiast) Zeker weten. Er zijn twee grote prioriteiten. Eén: de interne markt versterken. Dat is het kroonjuweel van de Unie. Dat heeft gezorgd voor vrede en welvaart. En twee: een belangrijke speler zijn op wereldschaal. Ik zeg al langer dat Europa assertiever moet zijn tegenover grootmachten zoals China. We zijn een economische grootmacht, maar we gebruiken dat veel te weinig.

Professor Jonathan Holslag waarschuwde in deze krant voor de gevolgen van die houding. “De Europese elite is één grote angsthazenkolonie”, zei hij. “De Unie is daardoor op de klippen aan het lopen.” Hij verwees naar de Brexit.
Dat is wellicht overdreven. De Unie loopt niet op de klippen. Ik heb de indruk dat niemand nog spreekt over een exit, zelfs Le Pen niet in Frankrijk. We gaan wel onze bedrijven én onze burgers beter moeten beschermen. Dat is cruciaal. China verplicht onze bedrijven om hun technologie af te staan. Of om een joint-venture af te sluiten. Of ze sturen hun zwaar gesubsidieerde bedrijven naar hier. Dat is valse concurrentie. We moeten gelijke spelregels afdwingen.

Waarom is Europa zo braaf?
Omdat elke lidstaat eigen belangen heeft. Andere landen spelen dat uit. China is daar een meester in.

Wat denkt u van de Brexit?
Ik zie dat somber in. Ik vrees voor een harde Brexit. Dat zou een zware impact hebben op Vlaanderen. Maar liefst 28.000 jobs op de helling, en dat bovenop de coronacrisis. (denkt na) Ik weet niet wat de drijfveer is van Johnson. Hij is moeilijk in te schatten.

Wie mag van u de presidentsverkiezingen in Amerika winnen?
Ik hoop dat Joe Biden wint. Trump is mijn type niet. Ik vind hem weinig presidentieel, om het zacht uit te drukken. Maar ik bekijk dat ook vanuit Europees oogpunt. Europa en de VS zouden opnieuw een sterk partnerschap moeten aangaan. Dat zal beter lukken met Biden. Trump kiest vooral voor isolationisme.

Als u die twee ziet, dan voelt u zich een jong veulen, zeker?
(lacht) Mooi, toch. Voor mij staat passie voorop. Passie én mentale gezondheid. Ik zie mensen van 50 die mentaal uitgeblust zijn en mensen van 80 die vitaliteit uitstralen. Je mag vooral jezelf niet overleven. Maar ik ben nog niet zo ver, denk ik. (glimlacht)

U kan nog eens voor partijvoorzitter gaan. Uw partij heeft een vacature.
(lacht) Neen, neen. Als Bart het niet meer zou doen, dan komt er best iemand met een jonger profiel. Er zijn genoeg mogelijkheden.

Is dat zo? Dat uw voorzitter wellicht voor een zesde mandaat gaat, wijst dat niet op bloedarmoede?
Néén. Wij hebben véél toppers. Maar Bart is nu eenmaal de beste van zijn generatie. Hij steekt er met kop en schouders bovenuit. Ik zal Noël Slangen citeren. ‘Ook in de politiek haal je Lionel Messi niet van het veld.’ (denkt na) Er zal natuurlijk een dag komen dat Bart geen voorzitter meer wil zijn. De partij moet daar wel klaar voor zijn. Ik pleit daarom voor een nieuw congres. Laat ons dat maar organiseren eens de rust op federaal niveau teruggekeerd is. Het is tijd om nog eens het ideologische profiel van de partij scherp te stellen. Waar moet een gemeenschapspartij voor staan in de 21e eeuw? Wat is de toekomst van Vlaanderen in deze snel veranderende wereld? De vraag ‘welk profiel nodig is om de partij te leiden’ kan dan ook aan bod komen.

De vorige paarsgroene regering was de slechtste regering ooit. Die heeft het budget opgegeten.

Wat vindt u van de federale formatie?
Wat nu op de sporen staat, dat is paarsgroen. Dat is niet waar de Vlaming voor gekozen heeft. Paarsgroen heeft amper 29 Vlaamse zetels op een totaal van 87. CD&V zal daar wellicht het aanhangsel van worden. Pieter De Crem voelt heel goed aan hoe fout dat wordt. (zwijgt even) De vorige paarsgroene regering, die van Verhofstadt, was de slechtste regering ooit. Die heeft het budget opgegeten. We zitten daardoor in deze toestand van grote tekorten, hoge belastingdruk en lage investeringen. Dat moet veranderen. Vlaanderen moet de weg op van de noordelijke landen. Dat is de weg naar meer welvaart. Maar dat zal niet gebeuren met wat vandaag op tafel ligt. Dat is mijn grootste bekommernis.

Wat is het alternatief? U zei een jaar geleden al dat er een grand canyon gaapt tussen N-VA en PS.
Dat was toen zo. Deze zomer heeft Bart tóch een groot akkoord kunnen sluiten met de PS. Een goed akkoord voor onze economie met sociale maatregelen, een sterk luik veiligheid en migratie én een afspraak voor een grondwetsherziening. Dat is wat dit land nodig heeft. Maar Egbert Lachaert (Open VLD-voorzitter, red) heeft dat eigenhandig geblokkeerd.

Omdat dat een socialistisch akkoord was, zei hij. U kan een liberaal toch niet verplichten om een socialistisch akkoord uit te voeren?
(fel) Dat is er een karikatuur van maken. Hij heeft de uitgestoken hand om toevoegingen te doen, niet gegrepen. Hij heeft Bart een dolk in de rug gestoken door parallel een paarsgroene bubbel te maken. Hij steekt tegelijk zijn eigen kiezers een dolk in de rug. Hij is verkozen om géén paarsgroene regering te maken. Dat Ecolo haar programma ritueel zou moeten verbranden, zei hij. Hij heeft de linkse liberalen verpletterend verslagen, om vervolgens zelf die weg op te gaan.

Zet dit de deur open naar samenwerking met Vlaams Belang?
Dat is absoluut niet aan de orde. Ik ben heel duidelijk daarin. Vlaams Belang moet een inclusieve partij worden vooraleer we kunnen praten. In woorden én daden. Vandaag is Vlaams Belang dat niet. Men doet wel pogingen om fatsoenlijk over te komen, maar ik zie ook woorden en daden die de andere richting uitgaan. Ik zie daar mensen die streven naar white supremacy .

Wie bedoelt u?
Ik zal geen namen noemen. Maar dat is voor mij een onoverbrugbare kloof.

(foto’s Christophe De Muynck)